Kabuk taneyi dıştan saran koruyucu
tabakadır. Bu kısım dıştan içe doğru üç tabaka halindedir.
Bunların altında Aleuron tabakası vardır. Aleuron tabakası
ile kabuk kısmı öğütmede kepek olarak ayrılır.
Kabuğun en dışta gözle görülen kısmını
epidermis hücreleri meydana getirir. Bu hücrelerin dış
zarlarında kutin ve lignin maddeleri vardır. Hücre içi ise
balmumuna benzeyen madde ile doludur. Bu balmumu
maddesi su ve mikropları tane içine geçirmez.
Epidermis altında bulunan ikinci
tabaka tohum kabuğu (testa) tabakasıdır. İki kat esmer
renkli hücrelerden meydana gelmiştir.
Üçüncü tabaka Aleuron tabakasıdır.
Enzim ve vitaminlerle buğdayın karakteristik rengini veren
renk maddeleri de bu hücrelerin içindedir.
b ) Rüşeym (Embriyo-cücük) :
Buğday tanesinin ikinci kısmı
Rüşeym’dir. Tanenin alt köşesinde yerleşmiştir. İçerisinde
yeni çıkacak bitkinin bütün parçaları vardır ve tanenin
hayatiyetini temin eden canlı bir kısmıdır.
c ) Tane İçi (Endosperm-Unlu kısım) :
Buğday tanesinin üçüncü ve bizim için
en önemli kısmı endospermdir. Bu kısımda bulunan hücrelerde
nişasta ve azotlu maddeler birbirine kenetlenmiş halde
bulunur.
Buğday tanesinde insan gıdası olarak
istifade edilen un Endosperm (tane içi) den elde edilir.
Kabuk ve ruşeym kısmı un vermez. Bunlar kepekte kalır.
Buğday
Tanesinin Bileşimi :
Buğday tanesinde sudan ayrı olarak
karbonhidratlar, protein, yağ, selüloz, madeni maddeler,
enzim ve vitaminler vardır. Bu maddelerin buğday tanesindeki
miktarları, çeşide ve yetiştiği bölgeye göre değişmektedir.
Ortalama olarak bu maddelerin miktarları şöyledir.
|
Su
|
12,0
|
|
Karbonhidrat
|
70,0
|
|
Protein
|
12,0
|
|
Yağlar
|
2,0
|
|
Selüloz
|
2,2
|
|
Kül (Madensel Maddeler)
|
1,8
|
|
TOPLAM:
|
100
|
Su
:
Buğdayın yetiştiği bölgeye göre
tanedeki su miktarıda değişmektedir. Kurak yörede yetişen
buğdaylarda su miktarı az, fazla yağışlı rutubetli yerlerde
yetişen buğdayların su miktarları da fazla olur. Hasat
zamanı ile buğdayın olgunluk devresindeki rutubet miktarı da
tanedeki su nisbetine tesir eder. Buna mukabil buğday
çeşitlerinin su nispetine önemli tesiri yoktur. Daha çok
yetiştiği bölgenin tesiri bulunmaktadır. Yapılan
araştırmalara göre memleketimiz buğday çeşitlerinin ortalama
% 10 nispetinde su ihtiva ettiği görülmüştür.
Karbonhidratlar :
Buğdayda
bulunan karbonhidratların ekseriyetini nişasta teşkil eder.
Buğday nişastası yuvarlak hücreler halindedir. Tane
içerisindeki nişasta proteinli maddelerle sıkı sıkıya
sarılmış bir vaziyettedir. Bununla beraber mekanik yollarla,
mesela yıkama ile proteinli maddelerden ayrılır.
Proteinler
:
Buğdaylarda protein miktarı ortalama
olarak %6 ile %20 arasında değişmektedir. Bu kadar geniş bir
marj buğday çeşitlerinin ve yetiştiği toprak, iklim şartları
gibi faktörlerin değişik olmasından
ileri gelmektedir.
Genellikle tanenin süt olum devresinde
bol yağış olması, protein miktarını azaltmakta, aksine bu
devrenin kurak geçmesi tanenin protein bakımından
zenginleşmesine neden olmaktadır.
Yetiştiği toprağın yüksek derecede
azotlu gübre ile gübrelenmesi de tanenin protein nispetini
yükseltmektedir. Genel olarak ekmeklik buğdayların protein
nispetinin %
12’den az olmaması istenir.
Madensel Maddeler – Kül :
Buğday tanesinde bulunan madensel
maddelere kül adı verilmektedir. Tane kül nispeti topraktan
alınan gıda maddeleri ile alakalı olduğu gibi çeşide göre de
değişmektedir. Umumiyetle makarnalık buğdaylarda kül nispeti
diğer çeşit buğdaylara nazaran daha fazladır. Memleketimiz
buğdaylarında ortalama olarak kül nispeti % 1.6
civarındadır.
Buğday tanesinde yukarıda izah edilen
maddelerden başka yağlar, selüloz ve vitaminlerle enzimler
de bulunmaktadır.
Ülkemizde
Yetişen Buğday Çeşitleri :
Türkiye’de yetiştirilen buğdaylar tür
ve çeşit olarak çok farklıdır. Bir zamanlar "durum" nev’i ve
çeşitleri fazla yetiştirildiği halde son 50 yılda daha
ziyade ekmeklik çeşitlerin üretilmesi artış göstermiştir.
Bununla beraber durum ve yumuşak buğdayların yetiştiği
bölgeler tabiat şartlarının tesiriyle pek fazla
değişmemiştir.
A – Ekmeklik buğdaylar :
Memleketimizde yetişen ekmeklik buğday
çeşitleri genellikle beyaz–sarı renkli, küçük taneli,
yazlık–kışlık ekilen ve nişasta miktarı fazla buğdaylardır.
Aynı çeşitten olan fakat tane rengi kırmızı olan ve kışlık
ekilen kızılca, daha küçük taneli olup yazlık ekilenler ve
sünter adı verilen buğdaylar da bulunmaktadır.
B – Makarnalık Buğdaylar :
Memleketimizin makarnalık buğday
çeşitleri Trakya, Orta Anadolu Güney Anadolu Bölgesinde
yetişmelerine göre isim almakta ve gruplaşmaktadırlar. Bu
çeşit buğdayların taneleri daha büyük ve renkleri de koyu
sarı, kehribardır. Bu çeşit buğdaylardan irmik alınması
istenildiğinden fazla züccaci taneli olanlar tercih edilir...